„Prerogatywy państwa” zjadają zyski lotnisk regionalnych

Oba lotniska zwracają uwagę, że chodzi przede wszystkim o obowiązek utrzymywania Lotniskowej Służby Ratowniczo-Gaśniczej (LSRG) oraz Służby Ochrony Lotniska (SOL), czyli formacji odpowiadających za bezpieczeństwo operacji lotniczych i ochronę infrastruktury krytycznej. W ocenie zarządów są to zadania realizowane w interesie publicznym i stanowiące wykonywanie prerogatyw państwa, dlatego ich finansowanie nie powinno obciążać wyłącznie portów lotniczych.

Jednocześnie regionalne lotniska przypominają o drugim problemie systemowym – ustawowym zwolnieniu z opłat lotniskowych dla części operacji wykonywanych przez statki powietrzne realizujące zadania państwowe, medyczne czy humanitarne.

Miliony złotych kosztów w Bydgoszczy

Najbardziej szczegółowe wyliczenia przedstawił Port Lotniczy Bydgoszcz. Jak wskazano w sprawozdaniu zarządu Szwedwrowa, wartość kosztów zaliczonych do tzw. prerogatyw państwa wyniosła w 2025 roku 9,19 mln zł, co odpowiadało 20,36 proc. wszystkich kosztów działalności operacyjnej. Do tej kategorii spółka zalicza koszty funkcjonowania Lotniskowej Służby Ratowniczo-Gaśniczej oraz Służby Ochrony Lotniska, obejmujące zarówno wynagrodzenia pracowników wraz z pochodnymi, jak i wydatki inwestycyjne oraz amortyzację majątku wykorzystywanego przez obie służby.

Zarząd podkreśla, że działalność LSRG i SOL nie ma charakteru komercyjnego. – Wymienione powyżej obszary działalności lotniska (działalność LSRG i SOL), wchodzące w zakres kompetencji państwa w wykonywaniu prerogatyw władzy publicznej, nie mają charakteru gospodarczego i na ogół nie wchodzą w zakres stosowania zasad pomocy państwa – czytamy w sprawozdaniu.

Skala wpływu tych kosztów na wyniki finansowe portu jest znacząca. EBITDA bydgoskiego lotniska wyniosła w ubiegłym roku 1,89 mln zł, jednak po wyłączeniu kosztów prerogatyw państwa wzrosłaby do 11,08 mln zł. Oznacza to, że obowiązki wynikające z krajowych regulacji obniżyły wynik operacyjny spółki o ponad dziewięć mln zł, a strata netto za rok 2025 wyniosła 763 tys. zł.

Szczecin: koszty stanowią już jedną czwartą wydatków operacyjnych

Jeszcze większy udział kosztów prerogatyw państwa w strukturze wydatków wykazał Port Lotniczy Szczecin-Goleniów. Zarząd oszacował ich wartość na około 7,96 mln zł, co odpowiadało 24,96 proc. kosztów działalności operacyjnej. W sprawozdaniu podkreślono, że problem dotyczy przede wszystkim regionalnych lotnisk obsługujących do miliona pasażerów rocznie, których możliwości generowania przychodów komercyjnych są znacznie mniejsze niż największych portów w kraju. Szczeciński port lotniczy zakończył rok 2025 ze stratą 18,4 mln zł.

Tym samym obowiązek finansowania służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa w większym stopniu przekłada się na ich rentowność oraz zdolność do prowadzenia inwestycji. Zdaniem zarządu obecny model powoduje, że polskie lotniska regionalne znajdują się w mniej korzystnej sytuacji ekonomicznej niż porty funkcjonujące w wielu państwach Unii Europejskiej, gdzie koszty wykonywania podobnych zadań są w całości lub części pokrywane przez administrację publiczną.

Obowiązki wynikają z przepisów

Obowiązek utrzymywania Lotniskowej Służby Ratowniczo-Gaśniczej oraz Służby Ochrony Lotniska wynika z przepisów ustawy z 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze, a także aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie, w szczególności rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 24 czerwca 2021 r. w sprawie certyfikacji lotnisk oraz przepisów wdrażających wymagania Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA).

Każde certyfikowane lotnisko użytku publicznego musi zapewnić odpowiednią kategorię ochrony przeciwpożarowej, utrzymywać wyspecjalizowaną służbę ratowniczo-gaśniczą, dysponować odpowiednim sprzętem oraz zapewniać ochronę lotnictwa cywilnego zgodnie z przepisami krajowymi i unijnymi. W praktyce oznacza to konieczność utrzymywania pełnej gotowości operacyjnej niezależnie od liczby wykonywanych operacji lotniczych. Koszty te mają w zdecydowanej większości charakter stały, dlatego szczególnie mocno obciążają mniejsze porty regionalne.

Nie tylko koszty. Lotniska nie mogą pobierać opłat za część operacji

Drugim problemem wskazywanym przez regionalne lotniska są ustawowe zwolnienia z opłat lotniskowych. Reguluje je art. 76 ustawy – Prawo lotnicze, zgodnie z którym zarządzający lotniskiem użytku publicznego nie pobiera opłat lotniskowych od określonych kategorii statków powietrznych wykonujących zadania publiczne. Przepis obejmuje między innymi loty wykonywane ze statusem HEAD, STATE, GARDA, HOSP, SAR oraz HUM.

Status HEAD dotyczy lotów wykonywanych z udziałem Prezydenta RP, Prezesa Rady Ministrów, marszałków Sejmu i Senatu oraz innych osób objętych przepisami dotyczącymi najważniejszych osób w państwie. Status STATE obejmuje natomiast loty wykonywane przez państwowe statki powietrzne realizujące zadania Sił Zbrojnych RP, Policji, Straży Granicznej, Krajowej Administracji Skarbowej czy innych organów państwowych. Zwolnienia obejmują również loty medyczne (HOSP), humanitarne (HUM), poszukiwawczo-ratownicze (SAR) oraz operacje związane z ochroną granicy państwowej (GARDA).

W praktyce oznacza to, że lotnisko zapewnia pełną obsługę takich operacji, utrzymuje gotowość wszystkich wymaganych służb, wykorzystuje infrastrukturę lotniskową oraz angażuje personel operacyjny, jednak nie pobiera z tego tytułu opłat za start, lądowanie ani innych należności przewidzianych w taryfie opłat lotniskowych.

Port Lotniczy Szczecin-Goleniów wskazuje, że w 2025 roku obsłużył 184 operacje lądowania polskich statków powietrznych o statusie STATE, realizujących loty szkolne i treningowe, a także osiem operacji Sił Powietrznych RP. Jak wyliczył zarząd, obowiązkowe zwolnienia z opłat lotniskowych wynikające z art. 76 Prawa lotniczego oznaczały dla lotniska utratę przychodów w wysokości około 984 tys. zł. Choć kwota ta jest znacznie niższa od kosztów utrzymywania LSRG i SOL, zarząd podkreśla, że stanowi kolejne obciążenie finansowe, którego port nie ma możliwości zrekompensować poprzez działalność komercyjną.

Postulat powraca od lat

Problem finansowania prerogatyw państwa nie jest nowy. Regionalne porty lotnicze zwracają na niego uwagę od kilkunastu lat, argumentując, że obowiązek finansowania zadań związanych z bezpieczeństwem państwa powinien spoczywać na administracji publicznej, a nie na spółkach prawa handlowego zarządzających lotniskami. W ocenie przedstawicieli branży obecny model ogranicza możliwości inwestycyjne portów, pogarsza ich wyniki finansowe oraz wpływa na konkurencyjność wobec lotnisk funkcjonujących w innych państwach Unii Europejskiej, gdzie podobne zadania są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa lub rekompensowane w inny sposób.

Redakcja Rynku Lotniczego zwróciła się do Ministerstwa Infrastruktury oraz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z pytaniami, czy prowadzone są prace nad zmianą modelu finansowania Lotniskowej Służby Ratowniczo-Gaśniczej i Służby Ochrony Lotniska, a także czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu rekompensat za ustawowe zwolnienia z opłat lotniskowych wynikające z art. 76 ustawy – Prawo lotnicze. Do momentu publikacji artykułu ani Ministerstwo Infrastruktury, ani Kancelaria Prezesa Rady Ministrów nie odpowiedziały na pytania redakcji.